Umumiy o`rta ta'lim oluvchilarning yakuniy davlat attestasiyasi to`g`risida NIZOM

II. Yakuniy attestasiyani o`tkazish tartibi

III. Bitiruvchilarni yakuniy attestasiyadan ozod etish

IV. Yakuniy qoidalar

Mazkur Nizom O`zbekiston Respublikasi "Ta'lim to`g`risida"gi va "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi

to`g`risida"gi qonunlari hamda O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 13 maydagi

"O`zbekiston Respublikasida umumiy o`rta ta'limni tashkil etish to`g`risida"gi 203-son qarori asosida

umumiy o`rta ta'lim oluvchilarning yakuniy davlat attestasiyasini (keyingi o`rinlarda yakuniy

attestasiya deb yuritiladi) o`tkazish jarayonini tartibga soladi.

1. O`zbekiston Respublikasida umumiy o`rta ta'lim muassasalarining (bundan keyingi o`rinlarda

maktab deb yuritiladi) bitiruvchilari uchun umumiy o`rta ta'lim dasturlarini to`liq o`zlashtirgandan

keyin yakuniy attestasiyadan o`tish majburiydir, mazkur Nizomning III bo`limida nazarda tutilgan

hollar bundan mustasno.

2. Mazkur Nizom O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003 yil 29 oktyabrdagi 473-son

qarori bilan tasdiqlangan "2004 - 2009 yillarda O`zbekiston Respublikasi bo`yicha akademik liseylar

va kasb-hunar kollejlarini ishga tushirishning aniq yo`naltirilgan dasturi"ning ijrosi to`liq

ta'minlangunga qadar o`tish davrida o`rta ta'lim bitiruvchilariga (bundan keyingi o`rinlarda XI sinf

bitiruvchilari deb yuritiladi) ham tatbiq etiladi.

3. Maktab bitiruvchilarining bilimi, malaka va ko`nikmalariga qo`yilgan talablarning bajarilishi

bo`yicha yakuniy attestasiya yozma, og`zaki yoki test usulida har bir fanning amaldagi o`quv dasturi

asosida o`quv yilining yakuni bo`yicha o`tkaziladi.

4. Ta'lim dasturlarini davlat ta'lim standartlari talablari darajasida o`zlashtirgan va o`quv

fanlardan yil yakuni bo`yicha ijobiy baholangan yoki bitta o`quv fanidan qoniqarsiz baholangan (ushbu

fan bo`yicha yakuniy attestasiyadan o`tish sharti bilan) bitiruvchilar maktab pedagogik kengashi

qaroriga asosan yakuniy attestasiyaga qo`yiladilar.

5. Shartnoma asosida maktablarda tahsil olayotgan chet el fuqarolari hamda fuqaroligi bo`lmagan

shaxslar yakuniy attestasiyaga mazkur Nizomning 4-bandi asosida qo`yiladilar.

II. YaKUNIY ATTESTASIYaNI O`TKAZISh TARTIBI

6. Bitiruvchi sinflarda yakuniy attestasiya o`tkaziladigan fanlar ro`yxati, shakli va muddatlari har

o`quv yilida O`zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.

7. Bitiruvchi sinflar uchun yakuniy attestasiya materiallari (insho mavzulari, matematika bo`yicha

topshiriqlar, og`zaki imtihon biletlari, test topshiriqlari) O`zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi

vazirligi qoshidagi Respublika ta'lim markazi tomonidan tayyorlanib, ekspertizadan o`tkazilib

tasdiqlanadi. Test materiallarini ekspertizadan o`tkazish jarayonida O`zbekiston Respublikasi

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi vakillari qatnashishi mumkin.

Fanlarni chuqur o`qitishga ixtisoslashtirilgan maktablarda pedagogik kengashning qarori bilan ushbu

fandan qo`shimcha yakuniy attestasiya kiritilishi mumkin. Imtihon biletlari, test topshiriqlari maktab

metodik birlashmalari tomonidan tayyorlanadi va maktab direktori tomonidan tasdiqlanadi.

8. Maktab bitiruvchilarining yakuniy attestasiyasini shu maktab pedagogik kengashi tomonidan

tasdiqlangan yakuniy attestasiya komissiyasi muvofiqlashtiradi.

9. Yakuniy attestasiyani tashkil etish va o`tkazish uchun barcha javobgarlik maktab yakuniy attestasiya

komissiya raisi zimmasida bo`ladi.

10. Yakuniy attestasiya o`tkaziladigan har bir fandan maktab direktorining buyrug`i bilan yakuniy

davlat attestasiya komissiyasi (keyingi o`rinlarda yakuniy attestasiya komissiyasi deb yuritiladi)

quyidagi tarkibda tayinlanadi:

o`quv fani bo`yicha yakuniy attestasiya komissiyasi raisi - maktab direktori, uning o`rinbosari yoki

maktab o`qituvchisi;

sinfda mazkur fandan dars bergan o`qituvchi;

mazkur fan yoki ushbu fanga yaqin fan o`qituvchilaridan iborat bitta (XI sinflarda ikkita) assistent.

Fan bo`yicha yakuniy attestasiyani tashkil etish va o`tkazish uchun barcha javobgarlik ushbu komissiya

raisi zimmasiga yuklatiladi.

Yakuniy attestasiya o`tkaziladigan fandan dars bergan o`qituvchi shu sinfga yakuniy attestasiya

komissiyasining raisi bo`lishi mumkin emas.

Yakuniy attestasiyada vasiylik kengashi, fuqarolarni o`zini o`zi boshqarish organlari va ota-onalar

qo`mitasi vakillari jamoatchilik asosida kuzatuvchi sifatida qatnashishlari mumkin.

11. Xalq ta'limi vazirligi va joylardagi ta'limni boshqarish idoralari mazkur Nizom

talablarining bajarilishini nazorat qiladi. Bu jarayonda O`zbekiston Respublikasi Vazirlar

Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi vakillari ishtirok etishlari mumkin.

12. O`quv fani bo`yicha yakuniy attestasiya komissiyasi a'zolarining vazifalari Xalq ta'limi

vazirligi tomonidan belgilanadi.

13. Yakuniy attestasiya maktab direktori tomonidan tasdiqlangan jadval asosida o`tkaziladi. Jadval

yakuniy attestasiya boshlanishidan kamida 10 kun oldin ko`rinadigan joyga osib qo`yiladi.

Yakuniy attestasiya jadvalini tuzishda quyidagilarga e'tibor beriladi:

o`quv fanlari bo`yicha o`tkaziladigan yakuniy attestasiya oralig`i ikki kundan kam bo`lmasligi kerak;

jismoniy tarbiya fanidan avval amaliy, keyin nazariy yakuniy attestasiya o`tkaziladi.

14. Yakuniy attestasiya uchun maktabda keng va yorug` xonalar ajratiladi.

Yozma yakuniy attestasiya vaqtida bitiruvchilar partalar (stollar)ga bittadan o`tqaziladi.

15. Barcha maktablarda yakuniy attestasiya ertalab soat 8.00 dan boshlanadi.

Og`zaki yakuniy attestasiyadan o`tishda bitiruvchilarning soni 20 nafardan ortiq bo`lsa, yakuniy

attestasiya ikki guruhda ketma-ket bir kunda o`tkazilishi mumkin.

16. O`quvchilarga yozma va og`zaki yakuniy attestasiyada foydalanish uchun maktab shtampi tushirilgan toza

varaqlar beriladi.

17. Ona tili va adabiyot fanidan o`tkaziladigan bayon yoki insho mavzulari hamda matematikadan

topshiriqlarni tanlash, yakuniy attestasiya boshlanishidan oldin, barchaning ishtirokida topshiriq

raqami solingan konvertni tanlab olish yo`li bilan amalga oshiriladi. Insho yoki bayon mavzusi va

matematikadan topshiriqlar sinf doskasiga aniq, tushunarli holda yozib qo`yiladi (topshiriqlar har

bir o`quvchiga alohida variant sifatida berilmagan hollarda).

18. Ona tili va adabiyot fanidan yakuniy attestasiyada insho yozish davrida bitiruvchilarga yakuniy

attestasiya komissiyasining roziligi bilan o`z insholariga kiritiladigan parchalarni, ayrim

matnlarni aniqlab olishlari uchun badiiy adabiyotlardan foydalanishlariga ruxsat etiladi. Mavzu

mazmunini talqin etuvchi manbalardan foydalanishga ruxsat etilmaydi.

Boshqa fanlardan yakuniy attestasiya o`tkaziladigan paytida bitiruvchilar xarita, globus, turli

jadvallar, chizmalar, mulyaj, gerbariylar, preparatlar, laboratoriya asbob-uskunalari va boshqa

vositalardan foydalanishlariga ruxsat beriladi.

19. Yozma ishlarni bajarish paytida bitiruvchilar ehtiyoj tufayli 5 - 10 daqiqaga sinfdan tashqariga

chiqishlariga ruxsat beriladi. Bunday hollarda bitiruvchi yozma ishini yakuniy attestasiya komissiyasi

a'zolariga topshirib ketadi. Yakuniy attestasiya komissiyasi a'zolari tomonidan esa yozma ishga

bitiruvchining qancha muddatda sinfdan tashqarida bo`lganligi belgilab qo`yiladi.

20. Bitiruvchi o`z ishining xomaki nusxasini yozma ish bilan birga yakuniy attestasiya komissiyasiga

topshiradi. Belgilangan vaqtda yozma ishni tugallay olmagan bitiruvchilar uni tugatmagan holda

21. Yakuniy attestasiya tugaganidan so`ng yozma ishlar yakuniy attestasiya komissiyasi raisi tomonidan

shifrlanadi va komissiya a'zolari ularni maktabdan chiqmagan holda tekshiradilar. Tekshirib

ulgurilmagan yozma ishlar saqlash uchun maktab direktoriga topshiriladi.

Bitiruvchilarning "2" va "5" bilan baholangan insholari, bayonlari, matematika bo`yicha yozma ishlariga

imtihon komissiyasi a'zolari tomonidan taqriz yoziladi.

22. Bitiruvchi tomonidan yozilgan bayon yoki insho uchun ikkita baho qo`yiladi:

birinchisi (suratda) adabiyotdan mavzu mazmuni uchun;

ikkinchisi (maxrajida) ona tilidan savodxonligi uchun.

Ushbu baholar adabiyot va ona tili fanlariga yakuniy attestasiya bahosi sifatida qo`yiladi hamda shu

fanlardan yakuniy baho chiqarishda asos bo`ladi.

23. Yozma ishlarning baholari navbatdagi yakuniy attestasiya o`tkaziladigan kunga qadar e'lon

24. Maktabni "a'lo" darajali shahodatnoma bilan bitirishga da'vogarlik qilayotgan bitiruvchilarning

yozma ishlarini imtihon komissiyasi a'zolari yakuniy attestasiya yakunlangan kun davomida tekshirib,

25. Maktabning IX sinf bitiruvchilariga ona tilidan inshoga 4 astronomik soat (bayonga 3 astronomik

soat), matematikadan yozma ishga 3 astronomik soat, XI sinf bitiruvchilariga insho va matematikadan

yozma ish uchun 4 astronomik soatdan, test-sinov topshiriqlari berilishi ko`zda tutilgan bo`lsa, ularni

bajarishga beriladigan vaqt ijtimoiy-gumanitar fanlar uchun har bir test savoliga 2 daqiqa, aniq

fanlar uchun 3 daqiqa ajratiladi.

Bitiruvchilarga og`zaki yakuniy attestasiyada olgan topshiriqlari bo`yicha tayyorlanish uchun 15 - 20

daqiqa vaqt beriladi.

26. Yakuniy attestasiya komissiyasi a'zolari bitiruvchi o`quvchining javoblarini diqqat bilan

bo`lmasdan tinglaydilar. Bitiruvchiga biletda qo`yilgan topshiriqlar doirasida qo`shimcha savollar

berilishi mumkin.

Bilet savoliga javob bera olmagan bitiruvchiga yakuniy attestasiya komissiyasi tomonidan ikkinchi

marta bilet olishga ruxsat beriladi. Ikkinchi marta bilet olgan bitiruvchiga qanday baho qo`yishni

uning bergan javobiga ko`ra komissiya a'zolari hal etadi. Bitiruvchiga uchinchi marta bilet olishga

ruxsat berilmaydi va unga yakuniy attestasiyaning bahosi sifatida "qoniqarsiz" baho qo`yiladi.

27. Bitiruvchilarning og`zaki yakuniy attestasiyada olgan baholari shu sinfda yakuniy attestasiya

yakunlanishi bilanoq ularga ma'lum qilinadi.

28. Bitiruvchi og`zaki yoki yozma yakuniy attestasiyani topshirish jarayonida belgilangan tartibni buzgan

taqdirda, u yakuniy attestasiyani davom ettirish huquqidan mahrum qilinadi. Bitiruvchi yakuniy

attestasiyani davom ettirish huquqidan mahrum qilinganda yakuniy attestasiya komissiyasi tomonidan

bu haqda yakuniy attestasiya bayonnomasiga yozib qo`yiladi.

Maktab pedagogik kengashining qarori asosida unga yakuniy attestasiya tugagan kundan keyin ikki

hafta o`tgach mazkur fandan qayta yakuniy attestasiyadan o`tishga ruxsat berilishi mumkin.

29. Har bir fan bo`yicha og`zaki yoki yozma yakuniy attestasiya o`tkazilgach, yakuniy attestasiya komissiyasi

barcha bitiruvchilarga yillik va yakuniy attestasiya baholari asosida yakuniy baholarni qo`yadilar.

Bunda, bitiruvchining yillik va yakuniy attestasiya bahosining o`rtachasi olinib yaxlitlanadi. Yakuniy

attestasiyada "qoniqarsiz" baho olgan bitiruvchiga "qoniqarli" yakuniy baho qo`yilmaydi.

Yakuniy attestasiya komissiyasi bitiruvchilarning baholarini yakuniy attestasiya bayonnomasiga

kiritadi. Yakuniy attestasiya bayonnomasi ushbu fan bo`yicha belgilangan yakuniy attestasiya komissiyasi

a'zolari tomonidan imzolanadi.

30. Bitiruvchilarga yozma yoki og`zaki yakuniy attestasiya bo`yicha baho qo`yish yakuniy attestasiya

komissiyasi a'zolari o`rtasida ovozga qo`yish asosida hal etiladi.

Ovozlar teng bo`lgan hollarda komissiya raisining ovozi hal qiluvchi ovoz hisoblanadi.

Yakuniy attestasiya komissiyasi a'zolarining alohida fikrlari yakuniy attestasiya bayonnomasiga

31. Tibbiy muassasalarda davolangan bitiruvchi sinf o`quvchilariga yakuniy baho qo`yishda shifoxona

qoshida tashkil etilgan maktab tomonidan qo`yilgan baholar inobatga olinadi.

32. Yakuniy attestasiyada olgan bahosiga e'tiroz bildirgan bitiruvchilarning arizalarini ko`rib

chiqish uchun tuman (shahar) xalq ta'limi bo`limlarida apellyasiya komissiyalari tuziladi.

Yakuniy attestasiya komissiyasi tomonidan tekshirilgan yozma ish bilan tanishish muddati va tartibi

hamda apellyasiya komissiyaning ish muddati va tartibi, uning tarkibi hamda vakolatlari tuman (shahar)

xalq ta'limi bo`limi tomonidan buyruq bilan rasmiylashtiriladi va bitiruvchilar, ularning

ota-onalari, o`qituvchilar va maktab direktorlari e'tiboriga yakuniy attestasiya boshlanishidan

kamida ikki hafta oldin yetkaziladi.

33. Yakuniy attestasiyada olgan bahosidan e'tirozi bo`lgan bitiruvchilar yakuniy attestasiya baholari

e'lon qilingan kundan e'tiboran uch kun muddat ichida tuman (shahar) xalq ta'limi bo`limlari qoshida

tashkil etilgan apellyasiya komissiyasiga murojaat qilish huquqiga egadirlar.

34. Chet ellarda vaqtincha bilim olgan (ota-onasi xorijdagi diplomatik korpuslarda ishlayotgan, turli

tanlovlar yoki chet mamlakatlarning grantlari hisobiga ta'lim olgan) bitiruvchi o`quvchilarni yakuniy

attestasiyaga qo`yish masalasi Qoraqalpog`iston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi, viloyatlar xalq

ta'limi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq ta'limi bosh boshqarmasi tomonidan ko`rib chiqiladi.

Bitiruvchi o`qigan mamlakatda umumiy o`rta va o`rta ta'limni tugatganligi to`g`risida hujjat

(shahodatnoma, sertifikat va h. k.) olgan bo`lsa, uni Qoraqalpog`iston Respublikasi xalq ta'limi

vazirligi, viloyatlar xalq ta'limi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq ta'limi bosh

boshqarmalarida tashkil etilgan komissiya xulosasiga asosan O`zbekiston Respublikasi Vazirlar

Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazining Kadrlar tayyorlash sifatini nazorat qilish, pedagog

kadrlar va ta'lim muassasalari yakuniy attestasiyasi boshqarmasi tomonidan qonun hujjatlarida

belgilangan tartibda nostrifikasiya qilinadi.

Bitiruvchiga chet mamlakatlarda berilgan hujjat O`zbekiston Respublikasida beriladigan

shahodatnoma o`rnini bosa olmasa, ya'ni o`quvchi ma'lum bir fanlar yo`nalishidagina ta'lim olib

kelgan bo`lsa, u umumiy tartibda yakuniy attestasiyaga kiritiladi. Bunday hollarda o`quvchi o`ziga

berilgan hujjatda ko`rsatilgan fanlardan boshqa barcha fanlar bo`yicha yakuniy attestasiyadan

O`quvchiga yakuniy bahoni qo`yishda uning avvalgi sinflarda olgan baholari ham inobatga olinadi.

35. Bir yoki ikki fandan o`tkazilgan yakuniy attestasiyada qoniqarsiz baho olgan bitiruvchilarga

oxirgi yakuniy attestasiyadan keyin ikki hafta o`tgach qoniqarsiz baho olgan fanidan qayta yakuniy

attestasiyadan o`tish huquqi beriladi.

36. Yillik baho va yakuniy attestasiya natijalariga ko`ra, umumiy o`rta ta'lim davlat ta'lim

standartlari talablarini bajarmay, "qoniqarsiz" baho olgan IX sinf bitiruvchilari shu sinfda qayta

o`qishga qoldiriladi, XI sinf bitiruvchilariga esa bunday hollarda o`qiganligi haqida ma'lumotnoma

III. BITIRUVChILARNI YaKUNIY ATTESTASIYaDAN OZOD ETISh

37. Fanlarni ijobiy o`zlashtirayotgan bitiruvchilar yakuniy attestasiyadan tuman (shahar) xalq ta'limi

bo`limlari buyruqlari asosida quyidagi hollarda qisman yoki butunlay ozod etiladilar:

O`zbekiston Respublikasi Sog`liqni saqlash va Xalq ta'limi vazirliklari tomonidan tasdiqlangan

yakuniy attestasiyadan ozod qilish mumkin bo`lgan kasalliklarga asosan;

xalqaro va respublika miqyosida o`tkaziladigan fan olimpiadalarida, sport musobaqalarida, turli

ko`rik-tanlovlarida bitiruvchilarning ishtiroki bevosita yakuniy attestasiya davriga to`g`ri kelsa.

Bunda bitiruvchi shu kunlardagi yakuniy attestasiyadan ozod etiladi.

38. Bitiruvchi yillik ijobiy baholarga ega bo`lgan holda sog`lig`i tufayli yakuniy attestasiyadan ozod

etilgan taqdirda tuman (shahar) xalq ta'limi bo`limlari quyidagi hujjatlarga asoslangan holda

buyruq qabul qiladi:

maktab joylashgan hududdagi davolanish muassasasi tibbiy-nazorat komissiyasining maktab shifokori,

qishloq joylarda esa tuman bosh pediatri bilan kelishgan holdagi tibbiy xulosalari;

maktab pedagogika kengashining qarori va direktorning rasmiy xati, o`zlashtirish tabeli (ushbu

ko`rsatilgan hujjatlar direktor imzosi va maktab muhri bilan tasdiqlanadi).

XI sinf bitiruvchilari yuqorida aks ettirilgan sabablar va hujjatlar asosida Qoraqalpog`iston

Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi, viloyatlar xalq ta'limi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq

ta'limi bosh boshqarmasi buyruqlari asosida yakuniy attestasiyadan qisman yoki butunlay ozod

39. Bitiruvchilarning yashash joyi o`zgarishi (Respublikadan tashqariga chiqish) munosabati bilan shu

holatni tasdiqlovchi rasmiy hujjatlari bo`lsa, (bu holat mart-aprel-may oylarida yuzaga kelsa)

bunday bitiruvchilarga yakuniy attestasiyadan muddatidan ilgari o`tishlariga Qoraqalpog`iston

Respublikasi xalq ta'limi vazirligi, viloyatlar xalq ta'limi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq

ta'limi bosh boshqarmasining buyrug`i bilan ruxsat beriladi.

Bunday hollarda Xalq ta'limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan fanlardan yakuniy attestasiya,

qolgan fanlardan esa sinovlar mazkur nizom talablari asosida o`tkaziladi. Yakuniy attestasiya va

sinovlar maktab direktori tuzgan muvaqqat yakuniy attestasiya komissiyasi tomonidan va u

tasdiqlagan jadval asosida o`tkaziladi.

40. Yakuniy attestasiya davrida kasal bo`lgan va yakuniy attestasiya jarayoni tugashigacha tuzalib kelgan

bitiruvchilar maktab direktorining buyrug`iga ko`ra qoldirilgan fanlardan yakuniy attestasiya

tugagandan so`ng ikki hafta o`tgach yakuniy attestasiyadan o`tadilar.

O`quvchilarning salomatligi bo`yicha jismoniy tarbiya mashg`ulotlaridan ozod etilishlari, ularning

maktabni bitirishlariga ta'sir ko`rsatmaydi.

IV. YaKUNIY QOIDALAR

41. Mazkur Nizom talablarini buzgan shaxslarga nisbatan O`zbekiston Respublikasi qonunchiligida

ko`zda tutilgan javobgarlik choralari qo`llaniladi.

42. Mazkur Nizom O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi

bilan kelishilgan.

"O`zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to`plami", 2008 yil, 12-13-son, 78-modda.

Maqola sanasi: